Πόσο αξίζει να προσπαθήσεις για να αξίζει η προσπάθεια;

Πάει καιρός που με απασχολεί το παραπάνω ερώτημα. Όχι μόνο σε σκακιστικά θέματα αλλά και γενικότερα. Θα ήθελα να ξεκινήσω με ένα παράδειγμα που λίγο πολύ μας έχει απασχολήσει όλους. Ρωτάω καμιά φορά τους γύρω μου (και πολύ σπανιότερα τον εαυτό μου):

«Θες να αδυνατήσεις ή/και να αποκτήσεις το ιδανικό σώμα;».

Πολύ απλή ερώτηση που μπορεί να επεκταθεί σε όλους τους τομείς την ανθρώπινης δραστηριότητας. «Θέλεις να γίνεις άριστος μαθητής;». «Θέλεις να γίνεις καλός αθλητής;». «Θέλεις να γίνεις καλός μουσικός;».

Στη λίστα μπορούν να προστεθούν άπειρα σχετικά ερωτήματα, αλλά ας επικεντρωθούμε για αρχή στο πρώτο από αυτά. «Θες να αδυνατήσεις ή/και να αποκτήσεις το ιδανικό σώμα;».

Υπάρχουν τρεις απαντήσεις: (α) ναι, (β) όχι και (γ) μου είναι αδιάφορο. Η απάντηση (γ) μας είναι και μας αδιάφορη, ας δούμε τι σημαίνουν οι άλλες δύο. Όποιος απαντήσει ναι και δεν διαθέτει το ιδανικό σώμα, καλείται να απαντήσει στο λογικό ερώτημα «και γιατί δεν προσπαθείς να το αποκτήσεις;». Σε αυτό το δεύτερο ερώτημα η συντριπτική πλειονότητα απαντά, ότι το να αποκτήσει κανείς ιδανικό σώμα είναι πολύ δύσκολο. Και έχει δίκιο είναι όντως δύσκολο. Τι σημαίνει όμως «θέλω κάτι που είναι πολύ δύσκολο και εξαιτίας αυτού δεν το προσπαθώ ιδιαιτέρως»; Ποια είναι η διαφορά του με την απάντηση (β) όχι δεν θέλω; Στην ουσία οι δύο απαντήσεις έχουν ταυτόσημο αποτέλεσμα: Δεν αποκτάμε αυτό που θέλουμε.

Και κάπου εδώ ερχόμαστε στον τίτλο του άρθρου, πόσο αξίζει να προσπαθήσει κανείς για κάτι που θέλει, ώστε να αξίζει την προσπάθεια! Αν κάποια στιγμή η επιστήμη προχωρήσει αρκετά ώστε να ανακαλυφθεί το γονίδιο που προκαλεί παχυσαρκία (φυσικά και πρόκειται για γονίδιο!) και υπάρχει ας υποθέσουμε μια ανώδυνη (και φτηνή και χωρίς παρενέργειες κλπ) ιατρική μέθοδος με την οποία μπορούμε να αποκτήσουμε το ιδανικό σώμα μια για πάντα, τότε όλοι θα είχαμε το ιδανικό σώμα. Αν όμως το μέγεθος της προσπάθειας που είμαστε διατεθειμένοι να καταβάλλουμε περιορίζεται στην παραπάνω περιγραφή, τότε είμαστε βέβαιοι ότι δικαιούμαστε να λέμε ότι θέλουμε πραγματικά να αποκτήσουμε το ιδανικό σώμα;

Πριν από λίγο καιρό έπεσα πάνω σε μια φράση που έχει ειπωθεί από τον Χόμερ Σίμπσον, στη σειρά κινουμένων σχεδίων «Οικογένεια Σίμπσον». Την παραθέτω στα αγγλικά:

«If something is too hard to do, then it's not worth doing. You just stick that guitar in the closet next to your shortwave radio, your karate outfit and your unicycle and we'll go inside and watch TV». --Homer Simpson.

Και σε ελεύθερη μετάφραση:

«Αν κάτι είναι υπερβολικά δύσκολο για να το κάνεις, τότε δεν αξίζει να το κάνεις. Απλά χώσε την κιθάρα στη ντουλάπα μαζί με το ραδιοφωνικό πομπό σου, τη στολή του καράτε και το μονόκυκλο ποδήλατο και πάμε μέσα να δούμε τηλεόραση». –Χόμερ Σίμπσον.

Πόσο περιεκτική είναι αλήθεια η παραπάνω φράση! Το πρώτο κομμάτι: «Αν κάτι είναι υπερβολικά δύσκολο για να το κάνεις, τότε δεν αξίζει να το κάνεις», είναι αυτονόητο. Πολλοί ασχολούνται με θέματα που τους είναι πολύ δύσκολα, κυρίως στον επαγγελματικό τομέα. Γύρω μας καθημερινά τρέχουν αγχωμένοι και βιαστικοί χιλιάδες συνάνθρωποί μας, που προσπαθούν να επιτύχουν τους στόχους που έχουν θέσει οι ίδιοι και οι οποίοι πια αποτελούν αυτοσκοπό για την ίδια τους την ύπαρξη! Το μόνο που έχω να πω σε όλους αυτούς είναι: «Αν κάτι είναι υπερβολικά δύσκολο για να το κάνεις, τότε δεν αξίζει να το κάνεις», αυτό τα λέει όλα.

Ο Χόμερ όμως συνεχίζει τη φράση του, για να ανατρέψει το νόημα στο δεύτερο μέρος της φράσης: «Απλά χώσε την κιθάρα στη ντουλάπα μαζί με το ραδιοφωνικό πομπό σου, τη στολή του καράτε και το μονόκυκλο ποδήλατο και πάμε μέσα να δούμε τηλεόραση». Πόσες και πόσες φορές έχουμε ξεκινήσει μια ασχολία, μόνο και μόνο για να την παρατήσουμε ύστερα από τις πρώτες δυσκολίες; Τι ακριβώς κερδίζουμε από όλες αυτές τις δραστηριότητες με τις οποίες ασχολούμαστε επιφανειακά, κατά τη διάρκεια της ζωής μας; Τελικά η μόνη ασχολία στην οποία είμαστε όλοι καλοί είναι η παρακολούθηση τηλεόρασης…

Σίγουρα θα αναρωτιέστε τι σχέση έχουν όλα αυτά με το σκάκι. Κατά τη γνώμη μου έχουν κεφαλαιώδη σημασία για την εκπαίδευση των παιδιών, στην οποία περιλαμβάνεται κάποιες φορές και το σκάκι, ως εξωσχολική δραστηριότητα. Όσοι έχετε ασχοληθεί με προπονήσεις σε σκακιστικούς συλλόγους ή είστε γονείς οι ίδιοι, θα έχετε παρατηρήσει ότι οι εξωσχολικές δραστηριότητες των παιδιών έχουν πληθύνει ανεξέλεγκτα τα τελευταία χρόνια. Η μεγάλη μάζα των παιδιών που παρακολουθούν σκακιστικά μαθήματα σε συλλόγους είναι παιδιά δημοτικού. Οι δραστηριότητές τους, πέρα από το σκάκι, περιλαμβάνουν τουλάχιστον 3-4 από τις εξής: καράτε, κολύμβηση, μουσική, ζωγραφική, κολυμβητήριο, μπάσκετ, ποδόσφαιρο, βόλεϊ, χάντμπολ, μπαλέτο, χορό, υπολογιστές, 2η ξένη γλώσσα και ο κατάλογος συνεχίζεται.

Καθημερινά τα παιδιά πέρα από το σχολείο και τα αγγλικά, που θα τα θεωρήσω απολύτως απαραίτητα, παρακολουθούν ένα δίωρο αφιερωμένο σε κάποια από τις παραπάνω δραστηριότητες. Η μεγάλη απορία μου βέβαια είναι που ακριβώς χωράει η σημαντικότερη δραστηριότητα για ένα παιδί δημοτικού, το παιχνίδι, αλλά αυτό είναι ξεχωριστό θέμα.

Πόση προσπάθεια απαιτείται από ένα παιδί δημοτικού για να αποδώσει, έστω μέτρια, σε όλες τις ασχολίες με τις οποίες είναι επιφορτισμένο (για να μην πω απλά φορτωμένο); Αξίζει να κάνει μια τέτοια προσπάθεια; Είναι απαραίτητο να ασχολείται με πολλά διαφορετικά πράγματα για να καλλιεργήσει τις ικανότητές του; Μήπως η ενασχόληση με πολλά αντικείμενα ταυτόχρονα καταλήγει να αποτελεί χάσιμο χρόνου για όλα;

Αυτά είναι τα ερωτήματα που με απασχολούν και τα όποια συμπεράσματα και απαντήσεις έχω, θα τα παρουσιάσω σε επόμενο άρθρο με θέμα την εκπαιδευτική αξία του σκακιού.

Γιάννης Κατσίρης

Copyright © Chess Academy - Ακαδημία Σκάκι